Bithynia (Bitinya) Krallığı

Bitinya Krallığı

Bithynia (Bitinya) Krallığı (M.Ö. 377 ve M.Ö. 64)

Bithynia tarihi milattan önce 7. yüzyıla kadar dayanmaktadır. Bithynia olarak tarih
edilen bölge Kuzeybatı Anadolu’dan Sakarya Irmağı doğusuna ve Batı Karadeniz kıyılarından
Doğu Marmara kıyılarına kadar uzanır. Thrakia’dan Anadolu’ya geçmiş olan Bithynialılar
Trak kabilelerinden olan “Thynier” soyundan gelmektedirler.

Bithynia M.Ö. 560’larda Lydia kralı Kroisos tarafından ele geçirilmiş, ancak daha sonra
Pers istilasına uğrayarak “Hellespontos Frigyası” olrak bilinen Pers eyaletine bağlanmışlardı.
Pers-Yunan Savaşları sıralarında da kıyı kentleri özerkliklerini korumayı başarmıştır. M.Ö 5.
yy’ın sonlarına doğru da Bithynia prensleri bölgede yaşayan toplulukları birleştirerek krallığın
temelini atmışlardır. Bu öncülerin günümüze ulaşan isimleri Deodalses, Botiras ve Bas’tır. Bas
tarafından, M.Ö. 4. yy’dan 3. yy’ın başlarına doğru Pers hakimiyetinin kırılıp İskender
hakimiyetinin başladığı dönemde de İskender’in bölgeye yolladığı Vali Kalas’a karşı başarılı
bir şekilde karşı koyulmuştur. Böylece bölgeye herhangi bir zarar gelmemiştir. Bu dönemde
bölge, İskender’e bağlı “Paphlagonia ve Bithynia satraplığı” adıyla anılmıştır. Daha sonra ise,
İskender Halefleri olarak da bilinen dönemde Lysimakhos’a karşı toprak bütünlüklerini
korumuşlardır. Bu dönemlerde Bithynialar’dan öne çıkan isim Zipoites olmuştur. Zipoites
Lysimakhos ve generallerin yenmeyi başarmış, Nikaia (İznik) yöresini ülkesine katmış ve
“Bithynia Kralı” ünvanını almıştır.

Zipoites zamanında İskender Ardılları döneminde Antigonas’lar ile Seleukos’lar
arasında bir denge siyaseti izlenmiştir. Onun ölümüyle de yerine oğlu Nikomede geçmiş, o da
babası gibi toprak bütünlüğünü koruma politikası izlemiştir. Marmara şehir devletlerinden olan
Byzantion, Khalkedon, Tios ve Kios ve Herakleia ile müttefiklik ve saldırmazlık antlamaları
yapmıştır. Daha sonra bu antlaşma yapılanlar arasına M.Ö. 278 yılında Makedonya da dahil
olmuştur. Böylelikle Bithynia bağımsız olarak tanınmış oldu. Tahtta hak iddia eden kardeşleri
ile mücadelesye girişmiş ve M.Ö. 278’de Galat’ların ve Herakleia’nın yardımıyla kardeşlerini
yenerek egemenliğini pekiştirmiştir. Nikomedes krallığın topraklarını Nikaia’ya kadar
genişletmiştir. M.Ö. 264’te Lysiruakhos tarafından yıkıma uğratılan eski başkent Astakos’un
karşı kıyısında ve eski Olbia’nın yerine kendi adını taşıyan Nikomedia’yı kurmuş ve burayı
başkent yapmıştır. Bağımsızlık vurgusu için bastırılmış olan ilk Bithynia sikkesi onun
dönemine aittir. Onun döneminde Seleukoslar’a karşı Ptolemaios’larla ilişki kurulmaya
çalışılmıştır.

M.Ö. 255 yılında ölen Nikomedes yerine oğlu Ziaelas geçmiştir. O da babası gibi tahtta
hak iddaa eden kardeşleriyle mücadele etmek zorunda kalmıştır. Onun döneminde krallığın
sınırları doğuya doğru genişlemiştir. Bergama kralı I.Attalos’a karşı Seleukos kralı Antiochos
Hierax’ı destekledi. Galat kabilelerinden bazı reisleri öldürtmesi sonucu M.Ö. 230’da
Galatlılar tarafından öldürüldü.

Daha sonra yerine Prusia geçmiştir. Onun dönemi Bithynialılar’ın en parlak dönemi
olmuştur. Bu dönemde Bithynia zenginleşmiş ve genişlemiştir. M.Ö. 220 yılında Byzantion ile
dostluk antlaşması imzalandı, M.Ö. 227’de bir deprem sonucu yıkılan Rhodos’a da yardım
edildi. Fakay Byzantion ile Rhodos arasında baş gösteren savaşta Rhodos’tan yana taraf
olunmuştur. Makedonya kralı 5.Filip’in kız kardeşi ile evlenip Makedonya ile ittifak
kurulmuştur. Makedonya’nın da yardımıyla Propontis’in güney sahilleri, Kios, Myrlea şehirleri
zaptedilmiştir. Makedonya ile Roma arasındaki savaşta Makedonya’dan yana olunmuştur.
M.Ö. 205’te Bergama kralı 2. Eumenes ile savaşılarak Bergama’yı işgal etmekte olduğu
Yunanistan’dan çekilmek zorunda bırakmış ve Marmara Denizi’nin güneyindeki Mysia
bölgesi ele geçirilmiş, fakat M.Ö. 188 yılındaki Apameia Barışı’ndan sonra geri Bergama
Krallığına bırakılmıştır. Prusias, Anadolu’da gerçekleşen Seleukoslar’la Romalılar arasındaki
savaşlarda, Romalı komutanların Bithynia’ya saldırmayacakları konusunda güvence alınması
üzerine tarafsız kalmıştır. Apameia Barışı ardından, göz koyduğu bazı toprakların
2.Eumenes’ye verilmesi üzerine tekrardan Bergama’ya saldırmış, fakat yenişmiştir. Prusias
devrinde dönemin ünlü hükümdarlarından Hannibal’ Bithynia’ya sığınmıştı. Bergama
yenilgisinden sonra araya Roma girmiş girerek ve Prusias’ın kesin yenilgiye uğraması engellenmiş, ancak karşılığında Hannibal’in teslim edilmesini istenmiştir. Hannibal ise önce
kaçmaya çalışmış, ancak kurtulamayacağını anlayınca Gebze yakınlarında intihar etmiştir.
Prusias döneminde bugün Bursa olarak bilinen Prusa şehri kurulmuş ve Bithynia Krallığı en
geniş sınırlarına ulaşmıştır.

Bithynia Krallığı, Bitinya Krallığı
Bithynia Krallığı’nın Hüküm Sürdüğü Coğrafya (Kuzeybatı Karadeniz Bölgesi)

 

Prusyas, Prusias
1.Prusias Dönemine Ait Bir Sikke Örneği

M.Ö. 182 yılında Prusias’ın ölümüyle yerine oğlu 2.Prusias geçmiştir. 2.Prusias
döneminde Bergama ile olan ilişkiler değiştirildi ve düşmanlık bir kenara bırakıldı. M.Ö. 179 yılında Bergama ile birlikte Kappadokia’ya karşı savaşa girildi. Onun döneminde de
Makedonya kralı ile akrabalık ilişkisi kuruldu. M.Ö 171 yılında Makedonya ile Roma
arasındaki deniz savaşında Roma’dan taraf oldu. Ancak bu siyasetini sonradan değiştirerek
Bergama’ya karşı savaşa girdi ve karşısında Roma’yı buldu. Bu yüzden Roma’da yaptığı ilk
evliliğinden doğan oğlu Nikomedes’in yerine, ikinci eşinden doğan oğlunu veliaht yapmak
istedi. Ancak Nikomedes, Epeiros Berenikes’te taç giyerek, Bergama Kralı’nın da yardımıyla
babasına karşı ayaklandı. Bithynia’ya girip, babasını Nikomedia’da öldürttü ve yerine
2.Nikomedes adıyla tahta geçti. Onun döneminde barış ve refah yaşandı. böylelikle halk
tarafından sevildi. O yönetimi oğlu 3. Nikomedes ile paylaşmıştı. Ölümünden sonra da oğlu
Kappadokia’yı ele geçirmeye kalkışmış, fakat tekrar sahneye Roma’yı girmiştir. Artık bu
dönemde, Roma’nın Bithynia Krallığı üzerindeki egemenliği kesinleşmiş bulunmaktadır.
3.Nikomedes’ten sonra tahta çıkan 4.Nikomedes çıkmıştır. Zalim bir kral olarak
tanınmıştır. Üvey kardeşi Sokrates Pontus Kralı Mithridates’in de desteğini alarak ayaklanmış
ve taç giymişti. Ancak 4.Nikomedes Roma’nın da desteğiyle tahtını geri almıştır. Böylelikle
Mithridates’e karşı Roma’nın yanında saf tutulmuştur. Ancak Mithridates, M.Ö. 84 yılında tüm
Bithynia’yı ele geçirerek 4.Nikomedes’i tahtından indirmeyi başarmıştır. Roma’nın desteği ile
tahta tekrardan çıkan 4.Nikomedes ölümü sonrası ülkesini Roma’ya bırakmayı kabul etmiştir.
M.Ö. 74 yılında ölümü sonrası, vasiyeti gereği, Bithynia toprakları Roma’ya katılmıştır. Pontus
Kralı Mithridates, tekrardan Bithynia’yı yeniden ele geçirmiş ve çeşitli savaşlar sonucunda
M.Ö. 73 yılında tekardan çekilmek zorunda kalmıştır. Ancak çatışmalar Mithridates’in
ölümüne değin sürmüş, böylelikle Pontus ve Bithynia, “Pontus et Bithynia” adıyla Roma’ya
bağlı bir eyalet haline gelmiştir. Roma İmparatorluğu’nun M.S 395’te ikiye bölünmesiyle bölge
Doğu Roma hakimiyetinde kalmıştır.

Bithynia (Bitinya) Kültürü

Trak kabilelerinden gelen Bithynia’lılar Thrak kökenli Bithyn dilini konuşuyorlardı.
Bithynlerden önce bölgenin orta ve batısında “Bebryk”, daha doğusunda ise “Mygdon”
dillerinin konuşulduğu öne sürülür. Bebryk dilinden günümüze pek bir sözcük ulaşmamıştır.
Bithynce’den de herhangi bir yazılı kalıt elde edilememiştir. Bu nedenle Bithyn dili ancak,
çağdaşı Hellen metinlerinin tanıklığıyla incelenebilmektedir. Bithynia Krallığı’nda zamanla
resmi dilin Hellence olduğu ve Hellen kültürünün etkinliğini arttırdığı anlaşılmaktadır.
Böylelikle Hellence’nin, Bithyn dilini söndürdüğü iddia edilmektedir. Roma egemenliğinin
başlamasıyla da Latin dil ve kültürü de yayılmaya başlamış, ancak tam anlamıyla Hellence’nin yerine yaygın bir dil haline gelmemiştir. Bithynia Krallığı’ndan günümüze kale bedenleri
dışında çeşitli mezarlar kalmışsa da, bunlar korunamadığından yok olmuştur.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.